Minjasafn Austurlands og Menningarmiðstöð Fljótsdalshéraðs hleypa nú af stokkunum, í fyrsta en vonandi ekki síðasta sinn, Ljóðabænum Egilsstaðir sem er verkefni sem felst í því að á húsveggi á Egilsstöðum, í Fellabæ og annars staðar á Fljótsdalshéraði eru sett upp ljóð.  Í fyrsta skiptið ákváðum við að einbeita okkur að einu skáldi og ekki leið á löngu þar til nafn Hákonar Aðalsteinssonar varð ofan á .Hákon fæddist á Vaðbrekku í Hrafnkelsdal 13. júlí 1935 og voru foreldrar hans þau Aðalsteinn Jónsson bóndi og Ingibjörg Jónsdóttir húsmóðir. Hann vann fjölbreytt störf um ævina, sem vélstjóri á sjó, við ökukennslu og bifreiðaakstur og þá var hann lengi lögregluþjónn á Egilsstöðum og á Húsavík. Hann fluttist að Húsum í Fljótsdal árið 1992, gerðist skógarbóndi og rak þar ferðaþjónustu ásamt konu sinni, Sigrúnu Benediktsdóttur. Árið 2006 seldu þau hjónin jörðina og fluttust til Egilsstaða. Hákon lést eftir erfið veikindi í mars 2009 á 74. aldursári.Hákon var landsþekktur hagyrðingur, margar vísur eftir hann orðið fleygar og lög samin við kvæði hans. Af sjö bókum hans eru þrjár ljóðabækur. Ég ætla ekki að þykjast vera neinn sérfræðingur í kveðskap Hákonar en í fljótu bragði sýnist mér hægt að skipta ljóðum hans í nokkra flokka, af þeim mætti nefna tækifærisljóð, náttúruljóð, gamanvísur og rómantík. Við reyndum að velja ljóð úr hverjum „flokki" til að sýna fjölbreytileika skáldskapar hans. Þá lék hann sér að mismunandi bragarháttum og reyndum við einnig að gera því skil. Hér inni í Safnahúsinu er eitt erindi úr Konungsdrápu hans sem hann flutti fyrir Noregskonung til að mótmæla Kárahnjúkavirkjun.

Sigrún eiginkona hans hjálpaði okkur mikið við valið enda þekkir hún hans höfundarverk betur en við sem komum að undirbúningi verkefnisins. En stærstan þátt þar eiga þær Ingunn Þráinsdóttir og Karen Erla Erlingsdóttir auk mín. Um prentun og uppsetningu sá Björgvin hjá Bara snilld ehf. Það var okkur mikið gleðiefni hve vel húseigendur tóku í beiðni okkar um að fá að setja upp ljóð á húsveggi þeirra, án þeirra stuðnings hefði verkefnið ekki getað orðið að veruleika.

Hér fyrir neðan má skoða ljóðin og hvar þau munu birtast. Sum eru nú þegar komin á húsveggi og önnur munu verða hengd upp á næstu dögum. 

Sýningin Þrælkun, þroski, þrá var sett upp í Þjóðminjasafni Íslands árið 2009 og fjallar um börn við vinnu á sjó og í landi. Sýningin vekur  spurningar um vinnumenningu og barnauppeldi á Íslandi á fyrri hluta 20. aldar. Þar er kannað hvernig ljósmyndir geta breytt viðhorfi okkar til fortíðarinnar eftir því samhengi sem þær eru skoðaðar í. Þær kveikja umhugsun um  vinnu barna, aðbúnað þeirra og vinnuskilyrði og samskipti sjómanna og barna. Hvenær breytast ævintýri og heilbrigð vinnumenning í þrælkun? Hvenær verða aðstæðurnar óyfirstíganlegar fyrir lítil börn, líkamlega og tilfinningalega. Hvar liggja mörkin?

Á sýningunni getur að líta valdar ljósmyndir eftir íslenska ljósmyndara sem varðveittar eru í Ljósmyndasafni Íslands í Þjóðminjasafni. Enn á ný njótum við þess að fá innsýn inn í fortíðina í gegnum þennan ótrúlega og oft óútreiknanlega miðil sem ljósmyndin er. Ljósmynd sem upphaflega átti aðeins að varðveita augnabliks minningu verður innblástur í rannsókn og færir okkur sögur úr fortíðinni sem annars hefðu glatast.

Manneskjunni, eins og öðrum lífverum sem byggja þessa jörð, er nauðsynlegt að viðhalda stofni sínum og til þess skapar náttúran okkur lífs- og kynhvöt. En það að verða ástfanginn, að elska og stofna til langtímasambanda byggðum á tilfinningum, aðgreinir hins vegar mennina frá öðrum dýrum. (Siðir, venjur og  það sem  talið er vera ,,ákjósanleg“ hegðun í þessum málaflokki er jafnframt síbreytileg eins og svo margt annað þegar kemur að samfélögum manna.)
En þörfin eða hæfileikinn til að verða ástfanginn er sammannlegur eiginleiki og flest upplifum við það a.m.k. einu sinni á ævinni þó að margir geri það mun oftar. Þetta hefur oft á tíðum mikil áhrif á líf viðkomandi. Sagt hefur verið að ástin ræni manni ráði og rænu, og einhver tók svo til orða að banna ætti ástföngnu fólki að giftast, það væri ekki ábyrgt gjörða sinna. En ástin á sér fleiri birtingarmyndir. Kærleikur og virðing kemur oft í stað fyrsta ástarbrímans þegar sambönd þroskast og styrkjast og þá er ástarsorgin líka vel þekkt.
 Í gegnum aldirnar hafa óteljandi listaverk orðið til sem fjalla um ástina á einn eða annað hátt s.s.  tónverk, ljóð, kvæði, skáldsögur, leikrit og málverk svo eitthvað sé nefnt. Allt frá  trúbadorum miðalda og til rómantískra sárþjáðra rithöfunda 18. og 19.aldar sem áttu í tilvistarkreppu og settu óendurgoldna ást og sorg á stall. Einnig má nefna framúrstefnu og súrrealíska listamenn 20. aldar sem  kusu að fara ótroðnar slóðir,  þeir litu á hindranir sem stökkpall án þess þó að vita nákvæmlega hvert það stökk leiddi.  Allir upptaldir eiga það sammerkt að hafa brennandi áhuga á þessu sígilda þema „ástinni“ og bera verk þeirra þess glögg merki.
Í flestum löndum Evrópu undir lok 19. aldarinnar og þá einnig á Íslandi var nýrómantísk stefna ríkjandi. Fólk var orðið þreytt á bókmenntalegu raunsæi og vísindahyggju, svokallaðri raunsæisstefnu þar sem aðaláherslan var á lækningu mannfélagsmeina, þó svo að fæstir gengu jafn langt og Nietzsche sem vildi að gefið yrði út dánarvottorð þess efnis að “Guð væri dauður” af völdum okkar mannanna. Þessar hugmyndir má helst rekja til þeirrar rómantísku grillu um snillinginn, séní-ið ásamt þróunarkenningu Darwins um úrval tegundanna. Kynjamisrétti var mikið, þöggun kvenna enn ríkjandi og formúlan um snillinginn gat eingungis gengið upp fyrir menn - ekki konur. Aðrar stefnur komu fram þegar leið á 20.öldina og þjóðfélagsbreytingar urðu gríðarlegar, ekki síst á Íslandi þar sem samfélagið hafði verið að mörgu leyti staðnað í aldaraðir. Það sama má segja um ástarmál landans. Þau tóku á sig aðrar myndir og umgjörðin varð önnur. Ef í fljótu bragði er borið saman bændasamfélag 19. aldarinnar á Íslandi við það sem þekkist í dag þá er sá munur mjög greinilegur. Tilfinningar og kenndir sem bærast í brjósti þeirra sem þær upplifa hafa hins vegar sjálfsagt lítið breyst og taka ekki, nema þá að litlu leyti, mið af ytri aðstæðum.

Sumarsýning 2006 bar heitið Komdu og skoðaðu í kistuna mína  þar sem kistur, koffort og kistlar úr fórum Minjasafns voru dregin fram og gefnir ímyndaðir eigiendur. Eftirfarandi texta skrifaði Arndís Þorvaldsdóttir í inngang sýningarskrár: