Kistillinn barst Minjasafni Austurlands árið 1948 frá Sigurði Jónssyni (1886-1962), Ósi í Breiðdalshreppi. Talið er að hann hafi upprunalega komið frá Gunnlaugi sýslumanni Bríem (1773-1834) en Haraldur bróðir hans bjó að Eyjum í Breiðdalsvík.

Kistillinn er útskorinn í rókókóstíl, fagurlega skreyttur bæði á loki og á hliðum. Skrautið er gagnskorið og fest á kistilinn með trénöglum en þannig er kistillinn einnig festur saman. Skreytingin á framhlið hans gæti verið byggð upp eftir gamalli sögn, eins og títt var á þessum tíma, en það myndar tvo reiðmenn á ferð. Annar mannanna hefur fálka meðferðis er hann ríður hesti sínum til móts við hinn reiðmanninn. Sá tekur hatt sinn ofan og fagnar hinum gestkomandi. Klæðnaður mannanna er dæmigerður fyrir hefðarmenn á 18. öld og fálkann má ennfremur túlka sem hefðartákn. Gesturinn er klæddur hnésíðum jakka, stuttum buxum og háum stígvélum. Á höfði ber hann hatt. Sá sem tekur á móti hefðarmanninum er klæddur í sauðskinnskó, stuttan jakka og stuttar buxur. Öll þessi atriði benda til þess að gripurinn sé 18. aldar smíð.

Samskonar kistill er til á Þjóðminjasafni Íslands en skraut hans myndar söguna um biðilinn sem ríður í hlað, með hauk á öxlinni, og er tekið fagnandi af bóndanum, vinnumanninum og prúðbúinni heimasætunni. Þetta myndefni er algengt víða um heim en hér hefur listamaðurinn klætt fólkið í íslenskan búning.

Talið er að Hallgrímur Jónsson frá Naustum í Eyjafirði hafi smíðað kistilinn sem til er á Þjóðminjasafninu. Líklega er þessi kistill hér einnig smíðaður af Hallgrími eða syni hans, Jóni. Norski fræðimaðurinn Ellen Marie Magerøy, sem hlaut doktorsnafnsbót fyrir skrif sín um jurtaskreyti í íslenskum tréskurði árið 1969, dregur þó í efa að kistillinn sé eftir Hallgrím heldur óþekktan 18. aldar skurðmeistara, sem hljóti að hafa numið erlendis. Þetta hefur ekki verið kannað til hlítar og í raun er það fátt sem mælir á móti því að gripirnir séu eftir Hallgrím.

Hallgrímur fæddist árið 1717 og lést 1785. Jón, sonur hans, sigldi utan og nam handverk en þeir feðgar voru helstu skreytingarmenn kirkna á Norðurlandi á 18. öld. Eftir þá liggja, að því að talið er, fjölmargar altaristöflur, predikunarstólar og margvíslegir útskornir gripir. Meðal gripa, sem varðveist hafa eftir Jón, er altaristafla úr bænhúsi er stóð við bæinn Brú á Jökuldal. Gunnlaugur Bríem og Hallgrímur Jónsson voru sveitungar, bjuggu báðir í Eyjafirði, en þó ekki á sama tíma. Líklegt má telja að Gunnlaugur hafi fengið kistilinn frá Hallgrími eða syni hans Jóni.

Kistlar gátu verið af ýmsum stærðum og gerðum, oft með litlu hólfi, sem kallað var handraði, en þannig er sá sem hér um ræðir. Þeir þóttu mikil eign en voru engu að síður algengir á íslenskum heimilum fyrr á öldum og gengu iðulega mann fram af manni. Kistlarnir voru notaðir undir persónulega muni og í raun má líkja kistlunum við einkaherbergi íslendinga nú á dögum.

MA157/1948